plac
Na Rozdrożu

Fot. Maciej Krüger

Wielopoziomowy węzeł przesiadkowy. Przestrzeń, której odczuwanie zaburzone jest brakiem ścian budynków. Jedynie fragment, na którym znajduje się fontanna, mógłby dać się „czytać” jako plac. Jest on jednak trudno dostępny dla pieszych – większość dróg dojścia wymaga przejścia przez ciąg wciąż istniejących, choć niechętnie używanych podziemnych tuneli pieszych. Potencjałem tego placu jest panoramiczne otwarcie na warszawskie podskarpie i Pragę.

Nie jest to do końca plac, ale za to najprawdziwsze rozdroże. Z tego dwupoziomowego skrzyżowania można dojechać do Wilanowa czy Miłosnej, ale jest to też miejsce, z którego rozchodzą się najśmielsze urbanistyczne wizje – od Założenia Stanisławowskiego przez aleję Piłsudskiego po Trasę Łazienkowską, która wpłynęła na dzisiejszy kształt i odbiór tej przestrzeni. W XVIII wieku zwarta zabudowa miejska kończyła się w okolicy placu Trzech Krzyży, jednak przed wytyczeniem okopów Lubomirskiego, czyli szczelnych granic miasta, powstał projekt urbanistyczny określany jako Założenie Stanisławowskie. Składały się nań place zwane gwiaździstymi lub promienistymi, inspirowane architekturą ówczesnej światowej stolicy – Paryża. Ze zbudowanych na planie koła placów rozchodziły się gwiaździście ulice. W ten sposób powstały dzisiejsze place Zbawiciela, Unii Lubelskiej, Politechniki i Na Rozdrożu. Place i obsadzane topolami drogi zostały wytyczone w szczerym polu i były zabudowywane przez cały XIX i XX wiek, tworząc Śródmieście Południowe.

Główną arterią była Droga Królewska wytyczona w osi Zamku Ujazdowskiego. Zaczynała się dzisiejszą aleją Wyzwolenia i ulicą Nowowiejską, a biegła aż na Wolę do dzisiejszego skrzyżowania ulic Kasprzaka i Wolskiej. Historycznego położenia placu Na Rozdrożu możemy więc szukać w okolicy okrągłego skwerku z fontanną, gdzie w 2011 roku wylądowało UFO formacji EXYZT.

W tym samym miejscu miał się zaczynać najśmielszy projekt urbanistyczny lat 30. XX wieku, czyli aleja Piłsudskiego. Obejmował on stworzenie nowej reprezentacyjnej dzielnicy pomiędzy Śródmieściem Południowym a Ochotą, na terenie Pola Mokotowskiego. Główna aleja miała zaczynać się na placu Wolności (tak nazwano plac Na Rozdrożu) wielką statuą Józefa Piłsudskiego i miała prowadzić aż do Grójeckiej (dzisiaj okolice Hal Banacha). Całe założenie było wyraźnie przeskalowane – Świątynia Opatrzności Bożej miała mieć wysokość zbliżoną do późniejszego Pałacu Kultury, a aleje miały być szerokie i wielopasmowe. Pomysł ten przypominał projekty urbanistyczne rodem z Rzymu czy Berlina i miał świadczyć o wielkości Polski, pozostał jednak wyłącznie na przedwojennych planach miasta – ostatni, na którym przerywane linie sygnalizują zarys dzielnicy, wydano w 1939 roku. Do wybuchu wojny udało się przebić zaledwie fragment alei Piłsudskiego między Marszałkowską i Polną.

Niewielka część tamtego założenia została uwzględniona przy planowaniu MDM, a w połowie lat 70. puszczono tamtędy jasną, długą, prostą i szeroką jak rzeka Trasę Łazienkowską. Kiedy ją budowano, ideałem miejskiego wdzięku było piękno estakad i nic nie wydawało się bardziej pewne niż to, że w okolicach roku 2000 miasta będą wielopoziomowe i wszyscy będziemy latać w kosmos. Cóż.

Dane
*dane z lipca 2017 roku

powierzchnia placu (ha)1.96
liczba drzew83
powierzchnia okapu – szerokość koron drzew (m²)1986
powierzchnia biologicznie czynna bez wody (m²)4247
nawierzchnia przepuszczalna (m²), czyli powierzchnia biologicznie czynna + nawierzchnia umożliwiająca przesiąkanie wody (gruntowa, żwirowa etc.) 4778
woda stojąca (m²)zbiornik z fontanną – 531
woda dynamiczna fontanna
retencja wody typowa instalacja
wysokość budynkówplac na Rozdrożu 3: 28 m
Wyzwolenia 2: 28 m
Koszykowa 4: 30 m
dominantyfontanna
wieloramienna lampa „słoneczko”4 pięcioramienne
latarnia „pastorał warszawski”2 dwukloszowe
latarnia sodowa „łyżka”3 dwuramienne, 4 jednoramienne
lampa parkowa13
latarnie innego typu 8 jednokloszowych
nazwy ulic dochodzących do placu Aleje Ujazdowskie
Koszykowa
Aleja Wyzwolenia
Aleja Armii Ludowej
Aleja Szucha
rodzaje nawierzchni jezdniasfaltowa
rodzaje nawierzchni chodnikówpłyty kamienne, przed budynkami mieszkalnymi betonowe płyty chodnikowe, asfalt wokół fontanny
rodzaje nawierzchni dróg dla rowerówasfaltowe
funkcje na placu: gastronomia, biurowce, mieszkaniówka, sklepy, urzędy, miejsca kultury (kino, teatr, dom kultury etc.), punkty usługowe, usługi bankowe, placówki edukacyjne (przedszkola, żłobki, szkoły, uczelnie), obiekty sakralneurzędowa – 40%
mieszkalno-usługowa – 20%
mieszkalna – 20%
usługowa – 20%
punkty usługowe w ogólnodostępnych parterach w stosunku do wszystkich budynków w obrębie placugastronomia – 75%
sklep – 25%
czy na placu jeździ komunikacja publiczna?tak
czy na placu jeżdżą samochody prywatne?tak
czy na placu istnieje szersza droga niż dwupasmowa?tak
czy w obrębie placu znajdują się przystanki komunikacji publicznej?tak
czy na placu znajdują się miejsca parkingowe?nie
czy na placu znajdują się stojaki na rowery?tak
czy wyznaczona jest strefa ograniczonej prędkości lub piesza?nie
czy istnieje tymczasowa (np. weekendowa) lub inna organizacja ruchu?nie
czy występują ślepe ściany, pustostany?tak
czy na placu pojawiają się handel detaliczny, stragany, kwiaciarki, targi czasowe?nie
czy w 2016 roku na placu odbyła się manifestacja?tak
liczba artystycznych vlepek32
liczba pomników1