plac
Grzybowski

Fot. Maciej Krüger

Meble miejskie, zieleń, woda i przestrzeń piesza nadają temu miejscu kameralny charakter. Zabudowa jest nieco chaotyczna – architektoniczne granice placu nie zostały wyraźnie zaakcentowane. W pobliżu znajdują się kościół katolicki i synagoga. W 2007 roku, zanim został zrewitalizowany, plac Grzybowski był miejscem realizacji lubianego przez okolicznych mieszkańców projektu artystycznego – Dotleniacza Joanny Rajkowskiej. Choć instalacja działała tylko przez kilka miesięcy, istotnie wpłynęła na sposób myślenia o przestrzeni publicznej i o tym, jak jej jakość oddziałuje na samopoczucie mieszkańców.

Dzisiejszy plac Grzybowski to jedno z najbardziej pocztówkowych miejsc w Warszawie, a przy tym okolica, do której pasuje klasyczna definicja gentryfikacji z jej elementarnymi fazami – wejściem sztuki współczesnej w przestrzeń zdeklasowaną, zwiększenie jej atrakcyjności, renowacja i podniesienie wartości ekonomicznej. Plac Grzybowski to jednak znacznie więcej – powstał jako rynek jurydyki Grzybów w XVII wieku, był jednym z pierwszych prywatnych rynków produkcji i obrotu, a położony był w węzłowym punkcie miasta. Na jego przykładzie można studiować, jak działają miejskie place, kiedy tworzą sieć wzajemnych powiązań.

Warszawa do końca XVIII wieku podzielona była na wiele małych miasteczek, jurydyk, o których charakterze decydowali ich właściciele. Gdy w sąsiednim Wielopolu stały wystawne rezydencje dla arystokracji odwiedzającej stolicę w celach politycznych lub rozrywkowych, założony przez starostę Jana Grzybowskiego Grzybów miał charakter jednoznacznie produkcyjno-handlowy, działały tu liczne młyny i kilkanaście browarów.

Użytkowy charakter jurydyki sprawiał, że plac był doskonale powiązany z całym miastem. Z placu wychodziły trzy ważne drogi, które komunikowały ze sobą całe ówczesne miasto – najważniejszą z nich była Twarda, jeden z pierwszych traktów Warszawy, który przez okolice dzisiejszego placu Zawiszy prowadził do Grójca i dalej do Krakowa. Ulica Bagno to część traktu, który ulicami Zgoda i Bracką łączył się z placem Trzech Krzyży, a dalej z Jazdowem i Mokotowem. Graniczna łączyła natomiast plac Grzybowski z placami Żelaznej Bramy, Bankowym i z dzielnicami północnymi. Pod koniec XVIII wieku stanął tu dwupiętrowy ratusz, a pod koniec XIX wieku dominujący w przestrzeni kościół według projektu Henryka Marconiego. Tymczasem po drugiej stronie organizowało się życie żydowskie: było tu blisko 20 małych bożnic, a dwie synagogi zajmowały sąsiednie działki – przy Twardej 4 i 6.

Do wybuchu II wojny światowej działał tu prężnie targ. Po wojnie powstał plan zakładający powiększenie placu wzdłuż osi Próżnej w stronę Marszałkowskiej i przebudowę budynku PAST-y w narodowej formie, socjalistycznej treści i w kostiumie dawnych ratuszów rynkowych. Projekt nie został zrealizowany, lecz kamienice przy Próżnej długo przeznaczone były do wyburzenia. W latach 60. dla zachodniej części placu Bohdan Pniewski zaprojektował budynek Teatru Żydowskiego, sam zaś obrośnięty krzewami plac stawał się atrakcyjnym obiektem aneksji przez upamiętnienia – w ciągu ostatnich dziesięcioleci jego płyta miała przyjąć wiele takich projektów. Żeby przewietrzyć i odświeżyć przestrzeń placu, Joanna Rajkowska zaproponowała tu w 2007 roku słynny Dotleniacz, który w planie gentryfikacji zmienił się w otoczone drewnianymi meblami oczko wodne. Dzięki wielorakiemu i malowniczemu pejzażowi oraz sąsiedztwu lokali oferujących najmodniejsze połączenie wypieków, kawy i prosecco plac jest miejscem atrakcyjnym turystycznie, a więc odświeżającym swoją tożsamość.

Dane
*dane z lipca 2017 roku

powierzchnia placu (ha)1.50
liczba drzew42
powierzchnia okapu – szerokość koron drzew (m²)380
powierzchnia biologicznie czynna bez wody (m²)2422,3
nawierzchnia przepuszczalna (m²), czyli powierzchnia biologicznie czynna + nawierzchnia umożliwiająca przesiąkanie wody (gruntowa, żwirowa etc.) 2668,3
woda stojąca (m²)zbiornik – 246
woda dynamiczna kurtyna wodna w zbiorniku oraz kasakada wodna
wysokość budynkówplac Grzybowski 3/5: ok. 50 m
Bagno 7: 56 m
plac Grzybowski 2: 17 m
Próżna 9: 17 m
Próżna 14: 24 m
Plac Grzybowski 6: 26 m
Królewska 47: 38 m
plac Grzybowski 10: 12 m
plac Grzybowski 12/16: 10 m
dominantykościół Wszystkich Świętych
Cosmopolitan (nieco poza placem)
latarnia sodowa „łyżka”2 jednoramienne
latarnie innego typu 17 jednoramiennych
nazwy ulic dochodzących do placu Plac Grzybowski
Twarda
Próżna
rodzaje nawierzchni jezdniasfaltowa
rodzaje nawierzchni chodnikówpłyty kamienne
funkcje na placu: gastronomia, biurowce, mieszkaniówka, sklepy, urzędy, miejsca kultury (kino, teatr, dom kultury etc.), punkty usługowe, usługi bankowe, placówki edukacyjne (przedszkola, żłobki, szkoły, uczelnie), obiekty sakralnemieszkalno-usługowa – 40%
mieszkalna – 20%
biurowo-usługowa – 20%
sakralna – 10%
pustostan – 10%
punkty usługowe w ogólnodostępnych parterach w stosunku do wszystkich budynków w obrębie placupuste lokale – 32%
sklepy – 29%
gastronomia – 18%
punkty usługowe – 11%
urzędy – 3%
obiekty sakralne – 3%
instytucje kultury – 3%
spożywcze – 3%
czy na placu jeździ komunikacja publiczna?tak
czy na placu jeżdżą samochody prywatne?tak
czy na placu istnieje szersza droga niż dwupasmowa?tak
czy w obrębie placu znajdują się przystanki komunikacji publicznej?tak
czy na placu znajdują się miejsca parkingowe?tak
czy na placu znajdują się stojaki na rowery?tak
czy wyznaczona jest strefa ograniczonej prędkości lub piesza?tak
czy istnieje tymczasowa (np. weekendowa) lub inna organizacja ruchu?nie
czy występują ślepe ściany, pustostany?tak
czy na placu pojawiają się handel detaliczny, stragany, kwiaciarki, targi czasowe?nie
czy w 2016 roku na placu odbyła się manifestacja?tak
liczba artystycznych vlepek24
liczba pomników1