plac
Artura Zawiszy

Fot. Maciej Krüger

Dzisiejszy plac Zawiszy położony jest przy skrzyżowaniu jednego z najstarszych traktów starej Warszawy, prowadzącego do Grójca i Krakowa, oraz Alej Jerozolimskich, które powstały w drugiej połowie XVIII wieku jako droga dojazdowa do Nowej Jerozolimy. Do końca XVIII wieku prawo nie zezwalało Żydom na osadnictwo w Warszawie, więc utworzono Nową Jerozolimę – żydowskie miasteczko poza granicami miasta.

Gdy pod koniec XVIII wieku Warszawę otoczyły słynne okopy Lubomirskiego, wyznaczające granicę miasta, do którego odtąd można było się dostać przez kilka punktów kontrolnych, jeden z nich – rogatki Jerozolimskie – stanęły właśnie w tym miejscu.

Po stłumieniu powstania listopadowego władze rosyjskie przeznaczyły ten teren na miejsce pokazowych egzekucji, plac Zawiszy to zatem dawny plac kaźni. Dzisiejszy patron, Artur Zawisza, zawisł na szubienicy w 1833 roku. Miał wówczas 24 lata, był demokratą i wolnomularzem, miał stopień kapitana. W powstaniu został odznaczony orderem Virtuti Militari za waleczność oraz mianowany dowódcą okręgowym partyzantki na Mazowsze. Po schwytaniu skazano go na karę śmierci i powieszono na placu kaźni.

Był XIX wiek, historia przyspieszała w tempie rewolucji przemysłowej. Znaczenie Alej Jerozolimskich wzrosło wraz z budową kolei Warszawsko-Wiedeńskiej, której linia została pociągnięta Alejami. Dworzec Główny został zlokalizowany w pobliżu skrzyżowania Alej Jerozolimskich i ulicy Marszałkowskiej, niedaleko placu Zawiszy natomiast stanął dworzec towarowy, którego znaczenie w uprzemysłowionym mieście było kolosalne.

Dworzec zmienił przeznaczenie i tożsamość okolicy po II wojnie światowej, gdy przejął funkcje po zburzonym dworcu pasażerskim. Budowa Dworca Centralnego znacznie się przeciągała, a jego projekt zmieniał się wraz z kolejnymi doktrynami estetycznymi. W końcu powstał w 1974 roku. Przez ten czas jednak plac Zawiszy musiał przejąć funkcję jednego z centralnych placów Warszawy, zwłaszcza że przy placu umiejscowiona została stacja kolei średnicowej Ochota oraz dworzec z geometryczną wiatą zaprojektowaną przez Arseniusza Romanowicza. Ten jeden z najbardziej efektownych elementów architektonicznych Warszawy jest dziś wstydliwie zakryty okołodworcową prowizorką i tandetą.

Na odbiór przestrzeni placu Zawiszy wpływa przede wszystkim wykop linii kolejowej, który otwiera horyzont od strony północnej na niemal cały „dziki zachód” i w głąb Alej w stronę centrum. Strona południowa to z jednej strony budynek dawnego RSW Prasa Książka Ruch, w którym za poprzedniego ustroju mieściły się redakcje „Kulis” czy „Przeglądu Sportowego”; dziś biurowiec należy do spółki Srebrna powiązanej z obecnymi władzami kraju. Elewacja budynku została przeprojektowana w latach 90. zgodnie z obowiązującymi wówczas trendami estetycznymi. Wtedy też przy placu Zawiszy stanął hotel Sobieski – wypowiedź antymodernistyczna, odrzucająca architekturę nowoczesną w każdy dostępny sposób, wykorzystująca cytaty z proporcji przedwojennej kamienicy, którą pomalowano w kolorowe zawijasy. Kolorystyka była rzekomo zaczerpnięta z barw staromiejskich kamienic, a faliste linie miały być zainspirowane nurtem mądrej Wisły. Budynek nie spotkał się jednak ze zrozumieniem warszawiaków i jest zdobywcą wstydliwego tytułu „Koszmar sześciolecia 1989–1995” w plebiscycie mieszkańców w ramach 1. edycji konkursu „Życie w architekturze”. Jak na razie placu kaźni nie udało się więc odczarować.

Dane
*dane z lipca 2017 roku

powierzchnia placu (ha)0.45
liczba drzew10
powierzchnia okapu – szerokość koron drzew (m²)171
powierzchnia biologicznie czynna bez wody (m²)1811
nawierzchnia przepuszczalna (m²), czyli powierzchnia biologicznie czynna + nawierzchnia umożliwiająca przesiąkanie wody (gruntowa, żwirowa etc.) 1811
retencja wody typowa instalacja, kratki ściekowe
dominantywysokościowe: Millenium Plaza (wieżowiec „kabina prysznicowa”)
latarnia sodowa „łyżka”1 jednoramienna
latarnie innego typu 10 latarni wysokich z okrągłym kloszem jednoramiennych
3 latarnie wysokie z okrągłym kloszem dwuramienne
2 latarnie niskie dwukloszowe przed hotelem
nazwy ulic dochodzących do placu Towarowa
Aleje Jerozolimskie
Grójecka
Raszyńska
rodzaje nawierzchni jezdniasfaltowa
rodzaje nawierzchni chodnikówpłyty betonowe, kostka betonowa
funkcje na placu: gastronomia, biurowce, mieszkaniówka, sklepy, urzędy, miejsca kultury (kino, teatr, dom kultury etc.), punkty usługowe, usługi bankowe, placówki edukacyjne (przedszkola, żłobki, szkoły, uczelnie), obiekty sakralneusługowa – 40%
komunikacyjna – 20%
biurowo-usługowa – 20%
mieszkaniowo-biurowo-usługowa – 20%
punkty usługowe w ogólnodostępnych parterach w stosunku do wszystkich budynków w obrębie placusklepy – 40,7%
sklepy spożywcze – 18,5%
punkty usługowe – 11,1%
usługi bankowe – 11,1%
gastronomia – 11,1%
puste lokale – 3,7%
biura – 3,7%
czy na placu jeździ komunikacja publiczna?tak
czy na placu jeżdżą samochody prywatne?tak
czy na placu istnieje szersza droga niż dwupasmowa?tak
czy w obrębie placu znajdują się przystanki komunikacji publicznej?tak (poza obrysem placu)
czy na placu znajdują się miejsca parkingowe?nie
czy na placu znajdują się stojaki na rowery?nie
czy wyznaczona jest strefa ograniczonej prędkości lub piesza?nie
czy istnieje tymczasowa (np. weekendowa) lub inna organizacja ruchu?nie
czy występują ślepe ściany, pustostany?tak
czy na placu pojawiają się handel detaliczny, stragany, kwiaciarki, targi czasowe?tak
czy w 2016 roku na placu odbyła się manifestacja?tak
liczba artystycznych vlepek19
liczba pomników0